امنیت حق است یا حکم؟

  • دوشنبه, 09 تیر 1399 21:15
  • بازدید 87 بار

 امنیت، در فقه اسلامی اهمیت و قلمروی گسترده ای دارد. حق یا حکم بودنِ امنیت، با توجه به آثار مختلف حق یا حکم بودن، پرسش اصلی این مقاله است. برای پاسخ به این پرسش، پس از تعریف واژگان امنیت، حق و حکم، نخست امنیت را در منابع و متون فقه بررسی کرده ایم سپس، شواهد حق بودن را مطرح و نقد کرده ایم و آنگاه دلیل حکم بودن را تبیین و صورت بندی نمودیم. در نهایت، نتیجه گرفته ایم که امنیت در فقه اسلامی حکم است و معنای آن هم مطلوبیت وضعیت امن فردی و اجتماعی در قلمرو گسترده امنیت، شامل حوزه های مختلف فرهنگی، سیاسی، انتظامی، نظامی، روابط داخلی، خارجی به مثابه است. با وجود این، امنیت می تواند در قالب قراردادها، معاهدات و میثاق ها در روابط خصوصی، عمومی و بین الملل، حق اعتبار شود.

واژۀ «امنیت» در منابع و آثار فقهی، فراوان به کار رفته است. این کاربرد در کمّیت و کیفیت، ظرفیت منابع و آثار فقهی را برای بررسی و اثبات قاعده فراگیر فقهی امنیت فراهم می کند. اگر این قاعده اثبات شود، می تواند به اندازۀ قواعدی مانند قاعده نفی حرج، سراسر فقه را تحت تأثیر قرار دهد. چنین کاربردی اهمیت عنصر امنیت را در منابع و آثار فقهی نشان می دهد و در عین حال نشان از ظرفیت این محتوا برای پرورش علمی و بهره مندی از آن در پاسخ گویی فقه به انبوه پرسش هایی است که درباره موضوع امنیت مطرح می شود.
برای آغاز نظریه پردازی فقهی درباره امنیت، بررسی و اثبات زیرساخت های آن لازم است. یکی از این زیرساخت های ماهیت فقهی امنیت، بررسی امنیت از لحاظ حکم بودن یا حق بودن است.
حق بودن یا حکم بودن آثار و ثمرات مهم و کلیدی در فقه دارد. عمدۀ این آثار ناشی از این است که زمام حق در دست صاحب حق است؛ اما زمام حکم به دست مشرع یا قانون گذار است. در مورد حق، صاحب حق می تواند از اِعمال حق خود صرف نظر کند؛ اما در مورد حکم، چنین اختیاری برای کسی که حکم متوجه اوست، وجود ندارد و باید آن را لزوماً یا ترجیحاً اجرا کند؛ برای مثال بستن کمربند ایمنی، اگر برای راننده یا سرنشین حق باشد، می تواند از انجام آن سرباز زند؛ اما در صورتی که حکم باشد، نمی تواند سرباز زند و احیاناً جریمه خواهد شد. البته در یک مجموعه احکام شرعی یا قوانین حقوقی، تعیین حق و صاحب آن مانند تعیین حکم، به دست شارع یا قانون گذار است. به زودی در تبیین مختصر حق و حکم، خواهیم دید که این وضعیت دوگانه در مورد حق زمینه تردید و بحث در تفکیک حق و حکم شده است. ما تلاش می کنیم این تردید را از میان برداریم تا زمینه معقول و کاربردی بحث خود را در این مقاله فراهم کرده باشیم.
پرسش اصلی ما این است که امنیت در فقه امامیه حق است یا حکم؟ نگارنده در پژوهش های فقهی موجود، به پرداخت و بررسی این مطلب برخورد نکرده است. برای پاسخ به این پرسش، نخست چند اصطلاح کلیدی و پرکاربرد را توضیح می دهیم، سپس جایگاه عنصر امنیت در فقه و منابع آن را بررسی خواهیم کرد. آن گاه ادله یا شواهدی را به نفع حق بودن و به نفع حکم بودن امنیت مرور می کنیم، تا در بخش پایانی به جمع بندی و نظریه برگزیده دست یابیم.

 برگرفته از مقاله «ماهیت فقهی امنیت؛ حق یا حکم؟» از حجت الاسلام والمسلمین سیف الله صرامی؛ دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ و اندیشه اسلامی

برای دریافت اصل مقاله از سامانه فقه حکومتی کلیک کنید.

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

نظر دادن

پیام هفته

گفتار نرم و خوب با مردم
قرآن : ... قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً ...  (سوره بقره، آیه 83)ترجمه: با مردم خوب و نرم سخن بگویید(هرکس که می خواهد باشد).حدیث: قَالَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَّ : یا معاذ، اوصیک ... و لین الکلام ... (نزهه الناظر و تنبیه الخاطر، ص 30)ترجمه: رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) از سفارش هایی که معاذ بن جبل کرد وقتی او را به عنوان حاکم به یمن می فرستاد: به تو سفارش می کنم که با مردم، نرم و با مدارا سخن بگویی.

ادامه مطلب

موسسه صراط مبین

نشانی : ایران - قم
صندوق پستی: 1516-37195
تلفن: 5-32906404 25 98+
پست الکترونیکی: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید